Jak zwalczać smog? Skuteczne sposoby na czyste powietrze

Polskie powietrze jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych w Europie. Tak wynika z raportów największych międzynarodowych ośrodków badawczych i to możemy zauważyć, wychodząc zimą na zewnątrz. Smog widać we wszystkich miastach i mniejszych miejscowościach w Polsce. Skutki długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza są zatrważające. Czy możemy coś zrobić, by sobie pomóc? Na kilka rzeczy mamy wpływ, nawet jeśli na poziomie samorządowym czy państwowym nie zostaną powzięte odważniejsze kroki. Zobacz, jak możesz chronić siebie i swoich bliskich, jednocześnie przyczyniając się do poprawy jakości powietrza w kraju.

Oczyszczacze powietrza to podstawowy sposób na zabezpieczenie siebie i bliskich przed smogiem. Urządzenia te pozwalają usunąć smog z mieszkania czy miejsca pracy. Potrzebujemy jednak znacznie więcej — niezbędne jest wprowadzenie zmian, które zmniejszą jego stężenie na zewnątrz. Z pewnością istotnym krokiem są ustawy antysmogowe, których wdrożenie jednak następuje zbyt wolno. Czy jest coś, co możemy zrobić jako jednostki? Okazuje się, że tak. Duże znaczenie ma bowiem to, jak żyjemy i czym ogrzewamy nasze mieszkania.

Niska emisja i transport — główne przyczyny smogu

O powstawaniu smogu mówimy dokładniej w artykule "Co to jest smog?". Z przedstawionych tam danych wynika, że w Polsce mierzymy się z:

• wykorzystywaniem starych pieców i niskiej jakości paliwa przez indywidualnych użytkowników;

• mocno dofinansowywaną energetyką węglową z przestarzałą infrastrukturą;

• dużą liczbą starych samochodów poruszających się po polskich drogach.

W wielu domach wciąż są obecne stare piece, w których spalane są niskiej jakości paliwa. Ich użytkownicy stosują węgiel, koks, ekogroszek i mokre drewno. Nierzadko w kotłach lądują również domowe śmieci. Szacuje się, że niska emisja odpowiada za blisko 83% całego zanieczyszczenia powietrza w naszym kraju. Niestety, dodatkowym problemem są przestarzałe elektrownie węglowe, którym rząd wciąż umożliwia ponadnormatywne emitowanie zanieczyszczeń.

Mniejszym, ale wciąż bardzo istotnym problemem jest transport. Średni wiek samochodów w Polsce wynosi ponad 14 lat, wiele z nich to diesle. To główne źródła najbardziej zagrażających zdrowiu pyłów PM2.5 i PM10, które są w stanie przedostać się w głąb ludzkiego organizmu. To w dużej mierze z ich powodu w polskich miastach latem również trudno jest oddychać.

Smog jest przyczyną licznych chorób i przedwczesnej śmierci

Nie mamy wątpliwości, że wszyscy powinniśmy nauczyć się zwalczać smog. W artykule "Jak smog wpływa na zdrowie?" podsumowaliśmy bowiem, że:

• smog negatywnie wpływa na układ oddechowy, powodując zaostrzenie już występujących chorób oraz prowadząc do m.in. przewlekłej obturacyjnej choroby płuc czy raka płuca;

• zanieczyszczenia powietrza atakują układ krwionośny, wzmagając objawy obecnych chorób oraz stając się przyczyną m.in. nadciśnienia, miażdżycy, niewydolności, zawału czy udaru;

• pyły zawieszone PM2.5 i PM10 mają znaczenie dla układu nerwowego, przyczyniając się do występowania m.in. Alzheimera, Parkinsona, depresji i zachowań autoagresywnych;

• smog jest niebezpieczny dla układu rozrodczego i rozwoju płodu, prowadzi bowiem do przedwczesnego porodu, hipotrofii płodu czy nieprawidłowego rozwoju układu nerwowego dziecka.

Zanieczyszczenie powietrza zostało uznane za największe zagrożenie środowiskowe XXI wieku. Podobną szkodliwością dla zdrowia cechuje się jedynie palenie papierosów. Podczas gdy nałóg możemy po prostu rzucić, walka z zanieczyszczeniem powietrza jest długotrwała i skomplikowana. Nie oznacza to jednak, że jako jednostka nie jesteś w stanie nic zrobić.

Jak walczyć ze smogiem i chronić się przed nim w domu i miejscu pracy?

Skuteczna walka ze smogiem w Polsce (zarówno w miastach, jak i na wsiach) musi zaczynać się od modernizacji systemu grzewczego. Jak już wspomnieliśmy, to właśnie domowe kotły są głównym źródłem szkodliwych związków zagrażających zdrowiu. Cząsteczki powstałe podczas spalania mogą opadać w promieniu o długości nawet 10-krotności wysokości komina. To skuteczny sposób na zatruwanie dość sporej okolicy. Warto postawić więc na nowoczesne kotły kondensacyjne, które charakteryzują się znikomą emisją spalin, wydajnością i energooszczędnością. W wielu miejscach można skorzystać z dofinansowania wymiany, oszczędzając od kilku do kilkudziesięciu tysięcy.

Bardzo dobrym ruchem jest również korzystanie z odnawialnych źródeł energii. Urządzenia bazujące na OZE to m.in. pompy ciepła, kolektory słoneczne czy instalacje fotowoltaiczne. Żadne z nich nie emitują CO2  ani innych szkodliwych substancji. Pamiętaj, że w wielu miejscach możesz skorzystać z dofinansowania zakupu i montażu. Inwestycje w OZE są mocno wspierane przez samorządy.

Niezwykle ważne okazuje się również docieplenie budynku. Dzięki temu w domu wystarczy system grzewczy o mniejszej mocy. Oznacza to oszczędność i generowanie mniejszej ilości zanieczyszczeń do powietrza. Osoby, które decydują się na modernizację budynku, powinny przemyśleć także rekuperację. To sposób na skuteczną filtrację powietrza docierającego do wnętrza budynku. Wystarczy wyposażyć urządzenie w odpowiednie filtry wyłapujące smog. Ze względu na inną specyfikę pracy nie jest to tak skuteczne rozwiązanie jak oczyszczacze powietrza, jednak w pewnym stopniu zatrzymuje część zanieczyszczeń. Jednocześnie rekuperacja zapewnia mniejsze straty ciepła, pozwalając oszczędzić na ogrzewaniu.

W miarę możliwości powinniśmy również ograniczyć poruszanie się samochodem. Dobrym pomysłem jest korzystanie z komunikacji zbiorowej, a latem - z rowerów. Zdajemy sobie sprawę, że to niemożliwe w miejscowościach wykluczonych komunikacyjnie, których wciąż jest dużo. W takich przypadkach warto zastanowić się, czy niemożliwe byłoby zorganizowanie przejazdów wspólnych, np. z sąsiadami. Jeśli już korzystamy z aut, to na krótkich dystansach najlepiej korzystać z samochodów z silnikami benzynowymi, hybryd lub z aut elektrycznych.

Jak jeszcze chronić się przed smogiem? W domu i miejscu pracy powinien pojawić się oczyszczacz powietrza. Musi być wyposażony w filtr HEPA (najlepiej E12 lub H13), który zatrzymuje blisko 100% pyłów PM2.5 i PM10. Aby skutecznie usuwał smog, niezbędne jest jego prawidłowe dopasowanie do wielkości pomieszczenia. Poza tym warto uwzględnić dodatkowe formy filtracji. Filtr powinien posiadać również węgiel aktywny, który absorbuje szkodliwe gazy i zapachy. W niektórych sytuacjach dobrym dodatkiem jest także jonizacja. Bardzo ważny w oczyszczaczach jest rodzaj zastosowanych czujników. Dzięki temu urządzenie szybciej i lepiej wykrywa zagrożenie w czystości powietrza. Dodatkowo warto wiedzieć, że modele przeznaczone na rynek europejski mają niższe progi reakcji, niż urządzenia na rynek amerykański czy azjatycki. Dzięki temu oczyszczacze z europejskiej dystrybucji szybciej go usuną, bo przyspieszają pracę wentylatora od mniejszych poziomów PM2.5. Najważniejsze informacje na temat wyboru oraz propozycje sprawdzonych modeli znajdziesz w naszym artykule "Oczyszczacze powietrza na smog". Nasze rekomendacje pozwolą Ci szybko przebrnąć przez liczne produkty dostępne na rynku.

Problem smogu dosięga nas również w czasie spacerów. Rok do roku jakość powietrza trochę się poprawia, jednak wciąż jesienią i zimą normy są przekroczone o nawet kilkaset procent. Musimy więc pamiętać, by jak najmniej przebywać w tym czasie na zewnątrz. Przy wysokim stężeniu smogu największym zagrożeniem jest uprawianie aktywności fizycznej w takich warunkach. Najlepszym rozwiązaniem jest spędzanie tego czasu w domu, gdzie pracuje oczyszczacz powietrza. Jeśli już musimy wyjść, konieczna jest maska antysmogowa z filtrem. Zawsze należy sprawdzać poziom stężenia smogu w aplikacji mobilnej lub za pomocą stacji pogodowej. 

Jak walczyć ze smogiem? Podsumowanie

Smog w Polsce jest na tyle dużym problemem, że walka z nim jest naprawdę trudna. Zdecydowanie wciąż za mało jest działań odgórnych, ze strony samorządów i państwa. Możemy jednak liczyć na wsparcie finansowe w przypadku koniecznej wymiany kotłów na bardziej nowoczesne i mniej obciążające środowisko. Jakie działania możemy podjąć jako jednostki?

• Zmienić piec na nowocześniejszy.

• Zdecydować się na korzystanie z OZE.

• Docieplić dom.

• Ograniczyć poruszanie się samochodem.

Przede wszystkim natomiast musimy pamiętać o ochronie własnego zdrowia. Dlatego warto wyposażyć się w oczyszczacz powietrza i maskę antysmogową. Istotne jest także kontrolowanie jakości powietrza za pomocą aplikacji lub stacji pogodowej, dzięki którym ograniczysz ekspozycję na smog. Liczymy również na to, że jako świadomy użytkownik urządzeń oczyszczających powietrze, będziesz przekazywał te informacje swoim dzieciom oraz znajomym. To ważne, by wiedza o zagrożeniach na temat smogu była powszechna.