Filtry HEPA — wszystko, co warto wiedzieć o filtrach do oczyszczaczy powietrza

Oczyszczanie powietrza, zwłaszcza w mocno zanieczyszczonej przez niską emisję Polsce, to konieczność. Stanowi podstawowy sposób dbania o zdrowie domowników czy pracowników. Warto realizować je przez cały rok. Poza sezonem smogowym w naszych domach i miejscach pracy również nie brakuje zanieczyszczeń — wirusów, alergenów, lotnych związków organicznych etc. Zanim jednak kupisz urządzenie do usuwania ich, przekonaj się, jakie filtry do oczyszczaczy powietrza są najskuteczniejsze. Prezentujemy najważniejsze informacje o filtrach HEPA.

Oczyszczacze powietrza służą usuwaniu najgroźniejszych zanieczyszczeń. Choć w Polsce najczęściej kojarzone są z walką ze smogiem, stanowią urządzenia całoroczne, które pomagają np. w ostrych stanach alergicznych czy astmie. Aby jednak ich efektywność była utrzymana na zadowalającym użytkowników poziomie, niezbędny jest prawidłowy wybór urządzenia. Więcej o tym, jak wybrać oczyszczacz powietrza już pisaliśmy — dzisiaj chcemy pochylić się jedynie na ich sercu. Przekonaj się, jak działają filtry HEPA i które będą najlepsze dla Ciebie.

Filtry HEPA do oczyszczaczy — podstawowe informacje

Filtr HEPA (ang. High Efficiency Particulate Air) to wysokoskuteczny filtr cząsteczkowy powietrza. Początkowo wytwarzany ze szkła spiekanego, dzisiaj tworzony z polipropylenu. Cienkie arkusze z mikroskopijnych włókien są składane w formę harmonijki i ułożone w ramie. Są przygotowane zgodnie z normą PN-EN 1822-1:2009. Zostały w niej dokładnie określone metody badania, testowania i klasyfikacji filtrów do oczyszczaczy powietrza. Filtry HEPA oferują więc gwarancję najwyższej jakości oczyszczania powietrza. 

Ciekawe jest pochodzenie filtrów HEPA. Zostały bowiem zaprojektowane z myślą o oczyszczaniu powietrza w elektrowniach atomowych. Ważne było przygotowanie wysokiej jakości rozwiązań — nieskuteczne usuwanie zanieczyszczeń mogło bowiem przyczynić się do katastrofy. W takich przestrzeniach niezwykle ważna jest sterylność. Choć poszczególne klasy filtrów HEPA nie różnią się od siebie znacząco, w takiej sytuacji jest to naprawdę istotne. Stąd stałe udoskonalanie produktów oferowanych przez producentów oczyszczaczy.

Warto również wiedzieć, że choć termin HEPA jest najpowszechniejszy, w zależności od klasy określającej skuteczność redukcji szkodliwych cząsteczek, wyróżniamy filtry EPA, HEPA i ULPA.

• Efficiency Particulate Air - EPA10, EPA11, EPA12
• High Efficiency Particulate Air - HEPA13, HEPA14,
• Ultra Low Penetration Air - ULPA15, ULPA16, ULPA17

Zasada działania filtrów

Zanieczyszczenia powietrza przyjmują różnorakie rozmiary, masę i prędkość. Dla ich skutecznego wychwytywania konieczne są więc różne mechanizmy.

1. Przesiewanie (zderzenie). Duże zanieczyszczenia nie mogą przejść przez filtr, więc się na nim zatrzymują. Prowadzi to jednak do zatkania filtra i w efekcie — zmniejszenia skuteczności oczyszczacza. Właśnie dlatego tak ważne jest, by wybrane urządzenie posiadało filtr wstępny, który zatrzyma największe cząsteczki.
2. Dyfuzja. Zjawisko dotyczące głównie mikropyłów PM10, które cechuje niska masa i niewielki rozmiar. Poruszają się chaotycznie, "wpadając" na filtr.
3. Inercja (bezwładne osadzanie). Zanieczyszczenia o masie większej niż powietrze, które poruszają się po jednym torze i uderzają we włókna filtra. Zjawisko jest możliwe, nawet jeśli podmuch powietrza zmieni swój kierunek.
4. Przechwycenie. W tym procesie wykorzystywane są różnice w ładunku elektrycznym. Niektóre zanieczyszczenia cechuje bowiem jednocześnie zbyt mała wielkość dla ich zatrzymania na filtrze i za duży rozmiar dla dyfuzji. W chwili zetknięcia się z włóknem są przez nie przechwytywane.

Filtry HEPA — skuteczność

Zadaniem filtrów HEPA jest usuwanie najgroźniejszych zanieczyszczeń — czyli jakich? Dzięki swojej budowie są w stanie zatrzymać cząsteczki o wielkości 0,003 mikrometra (dawniej: mikrona). Przechodzące przez nie powietrze jest oczyszczone z m.in.:

• pyłów zawieszonych PM2.5 w rozmiarze 1-2,5 µm;
• pyłów zawieszonych PM10 w rozmiarze 2,5-10 µm;
• wirusów i bakterii w rozmiarze 0,003-10 µm;
• zarodników roztoczy w rozmiarze 0,5-50 µm;
• pyłków roślin w rozmiarze 5-100 µm.

Pisaliśmy już o tym, jaki jest wpływ smogu na zdrowie i co daje oczyszczacz powietrza. Nie mamy najmniejszych wątpliwości, że urządzenie poradzi sobie z cząstkami składowymi, czyli pyłami PM2.5 i PM10. Potwierdza to bowiem nauka i udowodniono to już w badaniach. Chcemy natomiast podkreślić, że oczyszczacz powietrza powinien być stosowany cały rok. Filtry HEPA umożliwiają bowiem wychwycenie także najczęściej pojawiających się alergenów. Wychwycą roztocza czy pyłki roślin, czyli najbardziej dokuczliwe dla alergików substancje.

GRUPA	KLASA	SKUTECZNOŚĆ w wychwytywaniu mikrocząsteczek
EPA	E10	≥ 85%
	E11	≥ 95%
	E12	≥ 99,5%
HEPA	H13	≥ 99,95%
	H14	≥ 99,995%
ULPA	U15	≥ 99,9995%
	U16	≥ 99,99995%
	U17	≥ 99,999995%

Filtry EPA i HEPA — zastosowanie

Filtry EPA i HEPA znajdują swoje zastosowanie przede wszystkim w oczyszczaczach powietrza. Ich najważniejszym zadaniem jest usuwanie najbardziej szkodliwych cząsteczek smogu. To właśnie one przenikają do płuc i stamtąd do układu krwionośnego. Dzięki wysokoskutecznym filtrom jesteśmy chronieni również przed wirusami czy bakteriami. Tym samym przyczyniają się one nie tylko do zmniejszenia częstotliwości chorób, ale nade wszystko pozwalają poprawić ogólną odporność organizmu.

To jednak nie jedyne zastosowanie filtrów HEPA. Gdzie jeszcze można je znaleźć?

• W klimatyzatorach. Dzięki nim powietrze wydobywające się do pomieszczenia jest pozbawione powstających niekiedy w jednostce bakterii. Należy jednak pamiętać, że zastosowanie klimatyzacji nie zastąpi oczyszczacza powietrza. 
• W nowoczesnych odkurzaczach. Podczas porządków kurz i mniejsze zanieczyszczenia nie przedostają się do wnętrza. Sprzątanie jest więc znacznie skuteczniejsze.

Filtry EPA, HEPA i ULPA — na czym polega różnica?

Najczęściej stosowane filtry do oczyszczaczy to EPA i HEPA. Jak już jednak wspomnieliśmy, istnieją jeszcze filtry ULPA — nazywane również filtrami absolutnymi. Co warto o nich wiedzieć?

Średnia skuteczność filtra ULPA w usuwaniu cząsteczek w rozmiarze 0,12 mikrona wynosi 99,999%. Różnica w wielkości zanieczyszczenia wynika z faktu, że to tzw. słaby punkt danego rozwiązania. W porównaniu z efektywnością HEPA (99,95% w przypadku 0,3 mikrona) nie jest ona niezwykle duża. Co więcej, cechuje go większy spadek ciśnienia za filtrem. Oznacza to więc większy opór dla powietrza, a co za tym idzie - dużo większy pobór energii oraz głośność. Dodając do tego ich znacznie wyższą cenę, można śmiało stwierdzić, że nie są to optymalne filtry w oczyszczaczach powietrza przeznaczonych do domu.

Gdzie zatem znajdują swoje zastosowanie? Filtry o klasie U15 i wyższej są przeznaczone do pomieszczeń o restrykcyjnych wymaganiach. Wykorzystuje się je w przestrzeni produkcyjnej, w której przygotowane są bardzo zaawansowane urządzenia elektroniczne o małych rozmiarach. Stosowane są również w branżach przemysłowej, farmaceutycznej czy w przemyśle energetycznym. Sprawdzają się wszędzie tam, gdzie powietrze musi wykazywać się niemal zerowym zanieczyszczeniem, a więc system filtracji jest bardzo zaawansowany i szczelny.

Sprawdzony zestaw filtrów do oczyszczacza powietrza

Jeśli więc filtr ULPA jest przesadą, to jakiej klasy rozwiązania powinny znaleźć się w oczyszczaczu powietrza? Sugerujemy wybieranie oczyszczaczy powietrza z filtrem EPA 12 (nazywanym też HEPA E12) lub HEPA 13. Różnica w ich skuteczności nie jest przesadnie duża, dlatego z nich najczęściej korzystają producenci. Sporadycznie jest to klasa H14. Różnią się one jednak również wcześniej wspomnianym oporem powietrza. Uznaje się, że najkorzystniejszą relację ceny do skuteczności oraz oporów przepływu wykazuje filtr HEPA E12, który przepuści go trochę więcej. Ostatecznie na CADR wpłynie jednak także moc silnika, nie da się więc jednoznacznie wskazać lepszego rozwiązania. Przyjmijmy zatem, że HEPA klasy 12 lub 13 są optymalne.

Jeśli szukasz uniwersalnego urządzenia do domu, najlepszy zestaw w oczyszczaczach powietrza to:

• filtr wstępny, który zatrzyma kurz, sierść zwierząt, włosy i inne większe zanieczyszczenia;
• filtr węglowy, który neutralizuje lotne związki organiczne i inne zanieczyszczenia gazowe oraz usuwa nieprzyjemne zapachy;
• filtr HEPA klasy E12 lub H13, który z blisko 100% skutecznością usunie cząsteczki smogu, wirusy, alergeny, pleśnie i inne drobne zanieczyszczenia.

Jak wydłużyć żywotność filtrów w oczyszczaczach powietrza?

Wszystkie filtry do oczyszczaczy mają określoną żywotność. Większość producentów wskazuje ją w karcie produktu lub dołączonej do urządzenia instrukcji. Należy jednak mieć na uwadze, że załączone wskazania są szacowane wyłącznie na podstawie czasu eksploatacji, a nie ilości zanieczyszczeń. A wiemy, że jakość powietrza w Polsce pozostawia wiele do życzenia. Wszystko to sprawia, że żywotność filtra do oczyszczacza może być znacznie krótsza. Warto wyposażyć się w urządzenie ze wskaźnikiem, który na czas poinformuje nas o konieczności wymiany lub chociaż sprawdzenia zużycia filtra.

Co możesz zrobić, by mimo wszystko wydłużyć żywotność filtrów do oczyszczacza? Podstawą jest prawidłowa konserwacja filtrów. Na czym polega?

• Filtr wstępny należy czyścić co ok. 2-4 tygodnie. zależnie od stopnia zakurzenia. Jeśli jest siatką zamontowaną bezpośrednio na filtrze hybrydowym, bezpiecznie będzie go odkurzyć. Plastikową ramkę możesz przetrzeć wilgotną szmatką. Tekstylną obudowę, występującą np. w modelach BlueAir czy Ideal należy wyprać w temperaturze do 40 stopni wg zaleceń z instrukcji.
• Filtry węglowy i HEPA nie podlegają specjalnemu czyszczeniu. Można je regularnie odkurzać, szczególnie filtr HEPA. Nie wolno używać wody, która mogłaby wniknąć w ich pory i doszczętnie je zniszczyć.
• Filtr nawilżający warto czyścić z kamienia. Można używać do tego wody z kwaskiem cytrynowym lub odkamieniaczy spożywczych. Nie sposób określić jednoznacznie częstotliwość zabiegów konserwacyjnych — wszystko zależy od jakości stosowanej wody. Średnio jest to okres np. 2 tygodni w przypadku oczyszczaczy Sharp z nawilżaczem. Można zwiększyć go aż dwukrotnie, decydując się na jony srebra.

Jak rozpoznać zużyty filtr?

Większość nowoczesnych oczyszczaczy powietrza posiada wspomniany już wskaźnik zużycia filtra, który informuje o konieczności wymiany. Niektóre podpowiadają także czas czyszczenia. Warto jednak zdawać sobie sprawę, że nie wszystkie działają tak samo. Część urządzeń opiera się na czasie, który upłynął od zamontowania komponentu. Bardziej zaawansowane mierzą żywotność, biorąc pod uwagę m.in. czas użytkowania, jakość powietrza czy przepływu powietrza. Czy jednak da się samemu zauważyć, że filtr należy wymienić?

Najwyższy czas na wymianę, gdy:

• filtr HEPA jest czarny, podmuch powietrza wylotowego słabnie, a praca oczyszczacza jest wyraźnie głośniejsza;
• filtr węglowy nie usuwa już zapachów lub wręcz je generuje;
• filtr nawilżacza nie daje się wyczyścić z zalegającego na nim kamienia.

Gdzie wyrzucić filtry do oczyszczaczy powietrza?

Należy również pamiętać, że filtry do oczyszczaczy podlegają segregacji. HEPA jest wykonany z włókna szklanego, w węglowym znajdziemy granulat węgla aktywnego. Całość otacza ramka z tworzywa sztucznego lub — niekiedy — blachy ocynkowanej. Zgodnie z zasadami obowiązującymi w Polsce, klasyfikują się więc jako odpady zmieszane i właśnie do takiego kontenera powinny trafić.

Podsumowując, każdy oczyszczacz powietrza powinien być wyposażony w profesjonalne filtry. Warto zdecydować się na HEPĘ o wysokiej klasie - E12 lub H13. Ważne jest również uzupełnienie systemu filtracyjnego o węgiel aktywny, niekiedy także jonizator. Jeśli zmagasz się z suchym powietrzem, możesz zdecydować się też na oczyszczacz z funkcją nawilżania z matą ewaporacyjną. Pamiętaj, by regularnie i w prawidłowy sposób konserwować filtry - pozwoli to maksymalnie długo cieszyć się pełną skutecznością.