Co to jest smog? Najważniejsze informacje o zanieczyszczeniu powietrza

Powietrze w naszym kraju jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych w Europie. Szkodliwy smog truje Polaków szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Choć w ostatnich latach świadomość jego szkodliwości wśród ludzi wzrosła, wciąż wielu nie do końca zdaje sobie sprawę, czym jest. W naszym artykule zebraliśmy najważniejsze informacje. Tłumaczymy, co to jest smog i przedstawiamy skalę problemu w Polsce. Podpowiadamy również, jak radzić sobie z zanieczyszczeniem powietrza w domu.

Oczyszczacze powietrza to dzisiaj jedno z podstawowych urządzeń wyposażenia domowego. Zaawansowane urządzenia pomagają pozbyć się nieprzyjemnych zapachów, szkodliwych gazów, ale także i przede wszystkim - śmiertelnie niebezpiecznego smogu. Warto zdawać sobie sprawę, z czym mamy do czynienia i dlaczego usuwanie mikropyłów jest tak ważne. Przed czym chronisz swój dom, oczyszczając powietrze ze smogu?

Czym jest smog? Najważniejsze informacje

Smog to nie zwykła mgła. Jest groźnym zanieczyszczeniem powietrza, które powstaje, gdy do atmosfery przedostają się szkodliwe związki chemiczne. Znajdziemy w nim m.in. tlenki siarki, tlenek azotu i liczne substancje stałe, np. pyły PM2.5 czy PM10 o mikroskopijnej średnicy. Smog obejmuje również rakotwórcze wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) znajdujące swoje źródła w węglu, ropie naftowej i jej pochodnych, dymie tytoniowym czy spalaniu drewna. To przede wszystkim benzo(a)piren czy naftalen.

Poziom stężenia poszczególnych zanieczyszczeń jest uzależniony od wielu czynników. Zależy przede wszystkim od zabudowy konkretnego terenu oraz jego ukształtowania. Znaczenie mają także wilgotność powietrza, zamglenie czy siła wiatru (lub jego brak). Toksyczne substancje gromadzą się w zurbanizowanych ośrodkach miejskich oraz w miejscowościach położonych w dolinach.

Jak powstaje smog?

Wymienione substancje mieszają się z powietrzem przede wszystkim na skutek indywidualnego ogrzewania domów. Wciąż bowiem wykorzystujemy piece, w których spalamy niskiej jakości paliwo. Źródłem trucizny jest więc spalanie węgla, koksu, ekogroszku czy mokrego drewna. W Polsce wciąż nie brakuje również gospodarstw domowych, w których w piecach lądują śmieci. Niska emisja (źródła z wylotem spalin na wysokości do 40 m) odpowiada za 83% stężenia pyłów PM10 w powietrzu.

Ogromnym problemem jest także transport. Według danych ACEA w Polsce mamy 747 samochodów na 1000 mieszkańców (średnia europejska to 628). Ich średni wiek przekracza 14 lat (średnia europejska - 11,5), a blisko 1/3 posiada silnik wysokoprężny, który w głównej mierze przyczynia się do wzrostu emisji tlenków azotu. Poruszające się samochody odpowiadają również za wzrost stężenia pyłów PM2.5 i PM10 - ich źródłem są spaliny, ścierające się opony czy klocki hamulcowe.

W Polsce mierzymy się również z problemem energetyki węglowej stanowiącej ok. 85% wszystkich źródeł energii. Elektrownie są przestarzałe i wykorzystują pozwolenia na ponadnormatywne emitowanie zanieczyszczeń. Generują m.in. dwutlenek siarki oraz tlenki rtęci.

Jak smog wpływa na zdrowie?

Najbardziej szkodliwymi składnikami smogu są pyły PM2.5 i PM10. Są niewidoczne gołym okiem, a ich mikroskopijna średnica sprawia, że łatwo przedostają się nie tylko do układu oddechowego, ale również w głąb ludzkiego organizmu. Pyły PM2.5 potrafią przeniknąć do krwiobiegu, skąd rozprzestrzeniają się do wszystkich narządów. Mają więc niebagatelny wpływ na stan zdrowia człowieka.

Długotrwałe narażenie na działanie smogu może prowadzić do m.in.:

• osłabienia układu odpornościowego,
• udaru mózgu,
• zawału serca,
• niewydolności nerek,
• niewydolności wątroby,
• zmian nowotworowych w obrębie całego organizmu.

Grupami szczególnie narażonymi na działanie zanieczyszczeń powietrza są osoby starsze, dzieci i kobiety w ciąży. Smog może także nasilić objawy chorób przewlekłych. Utrudnia prawidłowy rozwój dziecka, ma wpływ na stan płodu, a nawet może stać się przyczyną poronienia. WHO wskazuje, że pyły PM2.5 przyczyniają się do aż 7 milionów nadmiarowych zgonów rocznie.

Smog w Polsce

Z raportu opublikowanego przez Główny Inspektorat Środowiska wynika, że w 2021 roku stwierdzono widoczne pogorszenie jakości powietrza z roku na rok. Szczególnym przypadkiem jest pył zawieszony PM2.5 i PM10. Istotny wzrost stężeń zaobserwowano w niemal każdej strefie kraju. Nie wykazano jednak istotnego pogorszenia stężeń benzo(a)pirenu i metali ciężkich oznaczanych w pyle zawieszonym PM10. W przypadku pozostałych zanieczyszczeń (m.in. SOx, NOx) odnotowano wyraźne pogorszenie sytuacji z roku na rok w większości badanych stref.

Raport dowodzi, że to właśnie niska emisja jest głównym zagrożeniem dla Polaków. Znajdziemy w nim bowiem wyraźne informacje, że jakość powietrza w Polsce była gorsza względem poprzedniego roku. Wynika to bezpośrednio z zaprezentowanych odczytów temperatur - w 2020 roku nie musieliśmy tak intensywnie dogrzewać swoich domów.

Jednocześnie jednak możemy zauważyć, że jakość powietrza na przestrzeni lat 2010-2021 poprawia się. Zmiany są jednak zbyt wolne, by mieć realny wpływ na nasze zdrowie. Brakuje kroków na poziomie samorządów i przede wszystkim kraju. Wciąż jeszcze Polacy muszą walczyć o jakość powietrza w pomieszczeniach, w których przebywają - na to bowiem mają realny wpływ niemal od ręki.

Najbardziej zanieczyszczone miasta

Przekroczenie rocznego stężenia na poziomie 23 µg/m3 zaobserwowano jak zwykle w aglomeracjach Górnośląskiej czy Rybnicko-Jastrzębskiej. Duży problem wykazano również w strefach łódzkiej i wielkopolskiej czy Aglomeracjach Krakowskiej i Lubelskiej (powyżej 20 µg/m3). Miasta, które mierzyły się z największym średniorocznym stężeniem pyłów PM2.5 w 2021 roku, to m.in. Bielsko-Biała (24,1 µg/m3), Kalisz (23 µg/m3), Tarnów (22,2 µg/m3), Olsztyn (21,6 µg/m3), Rzeszów (21,5 µg/m3), Częstochowa (21,1 µg/m3), Radom (20,8 µg/m3), Włocławek (20,7 µg/m3) czy Kielce (20,6 µg/m3). 

Normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)

Skąd wiedzieć, że zanieczyszczenie powietrza jest na niebezpiecznym poziomie? Informują nas o tym normy - wytyczne przygotowane przez odpowiednie jednostki. Najczęściej przywoływane są normy określone przez specjalistów WHO. Są znacznie bardziej rygorystyczne niż wskazówki prezentowane w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2020 roku.

Światowa Organizacja Zdrowia w 2021 roku ogłosiła zmiany w tym zakresie, z którymi warto się zapoznać. Obecne wytyczne WHO dot. dobowej jakości powietrza to:

• w zakresie pyłów PM2,5 - 5 µg/m3;
• w zakresie pyłów PM10 - 15 µg/m3;
• w zakresie NO2 (dwutlenek azotu) - 25 µg/m3;
• w zakresie SO2 (dwutlenek siarki) - 40 µg/m3;
• w zakresie CO (tlenek węgla) - 4 µg/m3.

Aktualną jakość powietrza w Twojej okolicy możesz sprawdzać za pomocą aplikacji mobilnej. Rekomendujemy korzystanie z Airly, IQAir AirVisual lub aplikacji Kanarek. Na pory spacerów możesz świadomie wybierać te momenty, gdy zanieczyszczenie powietrza jest względnie niskie.

Jak chronić dom przed zanieczyszczeniami powietrza?

1. Uruchom oczyszczacz powietrza. Zastosowane w nich filtry HEPA najskuteczniej rozprawiają się z problemem smogu. Są w stanie wychwycić ponad 99% wszystkich mikrozanieczyszczeń. Dodatkowo usuwają także szkodliwe wirusy czy alergeny. Oczyszczacze powietrza warto stosować przez cały rok.

2. Nie wietrz mieszkania, gdy stężenie smogu jest zbyt wysokie. Wymiana powietrza jest niezwykle ważna dla Twojego zdrowia i samopoczucia. Pamiętaj jednak, by przed otwieraniem okien sprawdzić stan jakości powietrza w aplikacji lub na zewnętrznym mierniku. Na wietrzenie wybieraj godziny około-południowe, gdy poziom zanieczyszczeń jest możliwie najbezpieczniejszy. Wietrz krótko ale intensywnie, z otwartym, a nie uchylonym oknem.

3. Postaw na kwiaty. Nie usuwają smogu, mają jednak wpływ na jakość powietrza w domu. Niektóre skutecznie pochłaniają toksyny (m.in. formaldehyd, benzen czy aceton, które uwalniają się ze środków czystości czy lakierów). Warto zdecydować się na np. skrzydłokwiat, dracenę czy sansewierię.

Chcesz skutecznie rozprawić się ze smogiem w Twoim domu? Skorzystaj z naszych rad, które znajdziesz w tekście Oczyszczacze powietrza na smog. Podpowiadamy, jak wybrać najlepsze urządzenie. Zadbaj z nami o jakość powietrza, którym oddychasz na co dzień!